Trong những năm gần đây, chuyển đổi số đã trở thành một cụm từ quen thuộc trong giáo dục đại học. Tuy nhiên, không ít cơ sở giáo dục dù đã đầu tư nhiều hệ thống công nghệ vẫn chưa đạt được những thay đổi mang tính bản chất. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc chưa phân biệt rõ giữa số hóa, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số thực sự. Bài viết này nhằm làm rõ các cấp độ của chuyển đổi số và gợi mở cách tiếp cận đúng để hướng tới mô hình đại học số.
Khi “chuyển đổi số” mới dừng ở số hóa
Trong thực tiễn, nhiều trường đại học bắt đầu chuyển đổi số bằng việc số hóa quy trình: quản lý hồ sơ điện tử, triển khai phần mềm đào tạo, lớp học trực tuyến, cổng dịch vụ sinh viên. Những bước đi này là cần thiết, nhưng chưa đủ.
Số hóa chủ yếu giúp các hoạt động truyền thống vận hành hiệu quả hơn trên môi trường điện tử. Nó không tự động tạo ra đổi mới về mô hình quản trị, phương thức đào tạo hay giá trị gia tăng mới cho người học. Khi dữ liệu vẫn phân tán, hệ thống rời rạc và quyết định vẫn dựa nhiều vào kinh nghiệm cá nhân, chuyển đổi số khó đi vào chiều sâu.
Hiểu đúng “số” trong chuyển đổi số
Một nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất “số” với công nghệ hay thiết bị. Trên thực tế, “số” không chỉ là tín hiệu điện tử hay phần mềm, mà là một dạng tồn tại mới của thực tại – nơi thông tin, hành vi và hoạt động có thể được đo lường, tính toán và phân tích.
Khi thế giới thực và thế giới số hòa quyện thành trạng thái “thực – số”, dữ liệu trở thành nền tảng để ra quyết định. Chuyển đổi số, vì vậy, không chỉ là áp dụng công nghệ mà là thay đổi cách tổ chức vận hành dựa trên dữ liệu.
Ba cấp độ trong tiến trình chuyển đổi số
Từ góc nhìn này, có thể phân biệt ba cấp độ tổ chức trong chuyển đổi số:
- Số hóa (e-Enterprise): chuyển đổi hoạt động truyền thống sang môi trường điện tử, tạo dữ liệu điện tử.
- Doanh nghiệp công nghệ số (dt-Enterprise): vận hành các giao dịch chủ yếu trên nền tảng trực tuyến, hình thành dữ liệu online.
- Doanh nghiệp số (d-Enterprise): vận hành dựa trên dữ liệu số, trong đó dữ liệu được vốn hóa để tạo ra giá trị mới.
Nhiều trường đại học hiện nay mới ở cấp độ đầu hoặc giữa, trong khi mục tiêu của chuyển đổi số là đạt tới cấp độ cuối – nơi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược.
Đại học số khác gì với đại học ứng dụng CNTT?
Đại học ứng dụng CNTT tập trung vào việc sử dụng phần mềm để hỗ trợ giảng dạy và quản lý. Đại học số, ngược lại, là một mô hình tổ chức mới, trong đó mọi hoạt động đào tạo, nghiên cứu và quản trị đều được thiết kế lại dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Ở đại học số, dữ liệu không chỉ để lưu trữ hay báo cáo, mà để dự báo, cá nhân hóa học tập, tối ưu nguồn lực và nâng cao trải nghiệm người học.
Năng lực nhận thức thực tiễn – yếu tố con người quyết định thành bại
Công nghệ không thể thay thế vai trò con người trong chuyển đổi số. Yếu tố quyết định nằm ở năng lực nhận thức thực tiễn của đội ngũ cán bộ, giảng viên và người học: khả năng hiểu đúng bối cảnh số, phân tích dữ liệu và hành động phù hợp với môi trường luôn biến động.
Nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm quá khứ mà thiếu năng lực nhận thức mới, chuyển đổi số dễ rơi vào hình thức.
Chuyển đổi số giáo dục đại học không bắt đầu từ công nghệ, mà bắt đầu từ nhận thức đúng về “số” và mô hình đại học số. Chỉ khi đó, các đầu tư công nghệ mới phát huy được giá trị thực sự.
Ban CĐS
